Overslaan en naar de inhoud gaan

Andeweg, Laurens Jacob

Hij werd geboren op 27 september 1924 te Goudswaard als zoon van Marius Andeweg (1896-1976) en Antje Pietje Jansen (1899-1980). Op 13 november 1931 werd zijn zusje Teuntje Maria geboren.  Lau Andeweg was bevriend met Cor Groenenberg en waren onafscheidelijk.

Oproep voor de Arbeitseinsatz

In mei 1943 voerde de bezetter in Nederland officieel de Arbeitseinsatz in. Alle jongemannen tussen de achttien en vijfendertig jaar kregen een oproep zich te melden voor arbeid in Duitsland. Omdat dit onvoldoende arbeidskrachten opleverde, verruimde de Duitsers later de leeftijdsgrens naar zeventien tot veertig jaar.

Ook Lau en Cor, beiden 19 jaar, kregen een oproep zich te melden voor arbeid in Duitsland. Hadden zij nog mogelijkheden om zich aan de tewerkstelling te onttrekken of onder te duiken? Dokter Hoefman had nog tegen de ouders van Lau gezegd: ‘Je laat je zoon toch zeker niet gaan?’. Vader Marius, die als postbode te Goudswaard werkte voor de PTT (Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie) antwoordde daarop: ‘Weet jij een oplossing?’. Voor vader Marius was het extra moeilijk om zijn zoon te laten gaan, omdat Lau hem geregeld hielp bij de postbezorging en allerlei klusjes voor hem deed.

Lau Andeweg trof zijn voorbereidingen en vertrok op 18 juni 1943 samen met Cor Groenenberg vanuit Goudswaard per stoomtram  naar Rotterdam. Daar stapten ze op de trein naar Duitsland, een onbekende toekomst tegemoet. Na een lange reis kwamen zij aan in Mettingen, een stadsdeel van Esslingen nabij Stuttgart. Daar werden zij tewerkgesteld in de Maschinenfabrik Esslingen.

Leven en werken in Duitsland

De machinefabriek Esslingen produceerde locomotieven, trams, wagons, pompen en ketels. Lau en Cor werden aan machines gezet en werkten lange dagen in de fabriek. Bijna twee jaar zouden zij daar blijven.

Cor Groenenberg herinnerde zich later nog goed hoe zwaar het werk was:  ‘We stonden de hele dag aan een machine, elke dag rolde er een nieuwe locomotief uit de fabriek.’  De dwangarbeiders kwamen uit verschillende landen, waaronder Nederland, Frankrijk en Rusland. De leef- en werkomstandigheden waren zwaar. De werkdagen waren lang, toezichthouders snauwden voortdurend en bijna iedereen had last van luizen. Ook het eten was slecht. Cor vertelde later: ‘Altijd weer brood en soep die nauwelijks voedingswaarde had. Rooie kool, witte kool, savooiekool, zo in het water gekiept. ‘Om twaalf uur kregen we eten, om half één stikten we alweer van de honger.’

De mannen sliepen in stapelbedden in een barak, vlakbij de fabriek. Wekelijks werden sigaretten uitgedeeld. Cor rookte niet en gaf zijn portie aan zijn vriend Lau. Vanuit een lokale brouwerij ontvingen de arbeiders dagelijks 10 flesjes bier, kennelijk als vervanger van of aanvulling op het voedsel. Cor zei daarover later:  ‘Na terugkeer heb ik nooit meer bier gedronken.’

Ondanks de ontberingen werden Lau en Cor niet mishandeld. Toch leefden zij voortdurend onder spanning. Door de geallieerde bombardementen moesten de arbeiders regelmatig schuilen. Het einde van de oorlog leek langzaam dichterbij te komen en de hoop groeide bij Lau en Cor dat zij spoedig en ongedeerd naar huis zouden kunnen terugkeren.

Het noodlot slaat toe

Enkele weken voor de bevrijding sloeg echter het noodlot toe. Lau kreeg hevige pijn in zijn zij en onderzoek wees uit dat hij een abces had.  Een plaatselijke arts behandelde hem, maar zonder resultaat.Volgens Cor Groenenberg bleek later dat deze, zogenoemde, arts in werkelijkheid een fietsenmaker was die door de Duitsers was aangesteld. De infectie verspreidde zich via Lau’s bloedbaan, met fatale gevolgen. Laurens Jacob overleed op 9 april 1945 aan niervergiftiging, slechts twintig jaar oud.

Nog geen twee weken later, op 22 april 1945, bevrijdden Amerikaanse troepen de stad Esslingen. Voor Lau kwam de bevrijding te laat. Hij werd in Esslingen begraven. Tijdens de begrafenis werd een dienst geleid door een dominee. Na de oorlog ontving de familie Andeweg een uitgeschreven versie van deze dienst, evenals een foto van het eenvoudige houten kruis op zijn graf. Ook kregen zij enkele brieven van de Duitse verpleegster die Lau tijdens zijn laatste dagen had verzorgd.

Het bericht bereikt Goudswaard

Cor Groenenberg bracht het Rode Kruis op de hoogte van Lau’s overlijden, maar dat bericht bereikte de familie in Goudswaard niet. Cor schreef een brief aan zijn eigen ouders waarin hij vertelde hoe moeilijk hij het vond zijn overleden vriend in Duitsland achter te moeten laten. De ouders van Cor Groenenberg schakelden burgemeester Hammer in die vervolgens het slechte nieuws aan de familie Andeweg overbracht.

Lau’s zus Teuntje, toen dertien jaar oud, herinnerde  zich die dag nog goed: ‘Mijn moeder had die ochtend al een onheilspellend gevoel. Toen burgemeester Hammer ons die zaterdagmiddag via de achterdeur bezocht, vreesde ze direct voor het leven van Lau. Mijn vader lag met griep op bed en bij zijn ledikant vertelde de burgemeester het slechte nieuws. Mijn moeder viel meteen flauw. De zondag heeft ze de hele dag gehuild, met een foto van Lau in haar handen. Binnen een week werd ze helemaal grijs.’ 

Terugkeer naar huis

Cor Groenenberg probeerde na de oorlog zijn leven weer op te pakken, zonder enige vorm van begeleiding. Alleen dokter Doornbos toonde interesse en voerde gesprekken met hem.

Vader Andeweg stelde alles in het werk om het lichaam van zijn zoon uit Duitsland terug te halen. Hij wilde direct na de oorlog al naar Duitsland afreizen om zijn zoon op te halen, maar het duurde ruim zes jaar voordat dat mogelijk was. 

Dankzij bemiddeling van de PTT konden de stoffelijke resten uiteindelijk worden overgebracht. In een klein kistje, meegebracht met een legertruck, kwamen de stoffelijke resten van Laurens Jacob Andeweg weer terug in Goudswaard. Op 16 november 1951 werd hij, omringd door zijn familie en zijn vriend Cor Groenenberg, opnieuw begraven op de Algemene Begraafplaats te Goudswaard.

Cor Groenenberg overleed op 11 mei 2011, een week na de onthulling van het monument in Piershil waarop ook de naam van zijn beste vriend staat vermeld.

De naam van Laurens Andeweg en zijn nagedachtenis leven voort op:

  • Monument herdenking burgerslachtoffers Korendijk in Piershil

Bronnen

laats gewijzigd: 5 november 2026